TẾT XƯA CỦA NGƯỜI HOA Ở SÓC TRĂNG

     Hơn 60 năm trước, tôi còn là một chú bé 13,14 tuổi cùng với gia đình sống chung với ông bà nội vì ba tôi là con út. Ông nội tôi (kêu theo người Hoa là A Côn)  là người Triều Châu, được ông Cố tôi mang sang vùng đất Sóc Trăng này để sinh cơ lập nghiệp. Hôm nay tuy tuổi đã cao những ấn tượng của những ngày đón Tết Nguyên Đán thuở ấu thơ vẫn còn là những kỷ niệm đẹp in đậm trong tiểm thức của tôi…

     

Thần Tài thêm rực rỡ trong các ngày Tết Nguyên Đán

 Cặp kim huôi làm cho khám thờ Chữ Phúc dán trên các lễ vật trưng bày

     Ngay từ tháng 11 âl, cả nhà tôi đã rộn ràng chuẩn bị đón ngày Đông Chí. Theo lời kể của Côn, Đông chí làthời điểm mà ngày thì ngắn nhất còn đêm lại dài nhất, nên  lúc này bóng tối vốn mang khí âm phải nhường chỗ cho ánh sáng đầy dương khí làm cho tiết trời rạng rỡ đồng thời cũng là thời điểm báo hiệu một chu kì năm sắp kết thúc. Trong ngày này, cả nhà tôi cùng nhau ăn ỷ thưng, viên thưng[1]. Mỗi người sẽ nhận được ít nhất một viên lớn và thêm một số viên nho nhỏ để chịu tuổi. Côn tôi nói,lúc này mỗi người xem như đã thêm một tuổi .

Bước sang tháng Chạp, Côn tôi chọn ngày tốt để mọi người cùng lau dọn nhà cửa và cúng cuối năm. Mẹ tôi dùng lá bưởi cho vào vào thau nước để để lau bàn thờ và  rửa những thứ quan trọng, cân thiết trong nhà. Tôi hỏi vì sao thì mẹ nói rằng người Hoa xưa xem lá bưởi như một thứ bùa hộ mệnh, thiêng liêng giúp tẩy trần những điều xui xẻo, không may mắn, đem lại phước lộc tiên tài, giúp họ an khang thịnh vượng. Sau đó Côn tôi cúng cuối năm để đáp tạ Trời, Phật, Ông Bà đã phù hộ cho gia đình một năm bình an. Lễ vật chính là một con heo quay, bánh bò xốp và trái cây. Cúng xong, Côn tôi sai chặt heo quay, phân chia đồ cúng rồi cho vào trong hui ná[2] sai ba tôi mang gởi cho họ hàng và những người thân, gọi là chút quà thơm thảo và đến khi những nhà này cúng xong cũng mang vật cúng cho lại. Sau đó bắt đầu dọn dẹp nhà cửa cho ngăn nắp, sắp xếp đồ đạc gọn gàng để chào năm mới.

Tối ngày 23 âl, ba tôi chở Côn tôi đến các chùa, miếu để cúng Tạ Thần, đến sáng ngày 24 âl thì cúng đưa ông Táo về Trời gọi là lễ Tạ Táo. Vật cúng ông Táo thường có bộ tam sên[3], gà, cá chép và các món ngọt như thèo lèo và quýt. Côn nói chọn quýt để cúng vì trong tiếng Hoa, quýt đồng âm với đại  kiết = đại cát (cát tường = may mắn) nên hy vọng ông Táo sẽ tâu những lời tốt lành, mang lại may mắn cho gia đình trong năm mới.

Đến 30 tết thì nhà cửa đã gọn gàng, sạch sẽ. Trên bàn thờ đã bày trí đèn cầy, bông hoa tươm tất, các đồ tự khí bằng đồng đã được chùi sáng choang từ chục ngày trước. Đặc biệt trên các lư hương được thay mới cặp kim huôi rực rỡ. Tôi được sai bưng chén đựng hồ dán, lon ton theo Côn đi dán câu đối liễn mới hai bên cửa nhà. Có năm thì câu đối có nghĩa là Phúc sinh lễ nghĩa gia đường thịnh, Lộc tiến vinh hoa phú qúy xuân, có năm câu đối lại có nghĩa là Tân niên, hạnh phúc bình an tiến, Xuân nhật, vinh hoa phú qúy lai… trên giấy giấy hồng đơn, chữ vàng được đặt mua trước đó của một ông cụ chuyên viết liễn trước chùa Ông Bổn. Ở trên các cánh cửa, Côn tôi dán chữ Phúc với mong mỏi phúc đáo tiền môn (phúc đến trước cửa) đón sự may mắn, sung sướng và hạnh phúc vào nhà. Trên bàn thờ tổ tiên, năm nào Côn tôi cũng trưng nào là là bánh Tổ, bánh bao, bánh dầu [4] và trái quýt bởi trong tiếng Hoa gọi bánh Tổ là Niên cao, gọi bánh bao là Phát bao… tất cả đều mang ý nghĩa là sự ước mong cho năm mới cả nhà được may mắn, phát tài, năm mới sẽ tốt hơn năm trước. Riêng các loại trái cây thường được trưng theo cặp.

Ngày cuối năm, cả nhà xúm xít dọn dẹp nhà cửa, lau rửa cửa nhà, quét dọn sân hè sạch sẽ rồi bày mâm cúng rước các vị Bồ Tát, Táo Quân, Thổ Địa, Thân Tài... và Tổ tiên về ăn Tết. Món cúng tổ tiên ngoài các món như mì sụa, thịt quay, cải rổ xào…thì không thể thiếu một con gà mái luộc với nhiều hành củ hoặc hành lá bởi người Hoa gọi hành là thông, còn gà gọi là đồng với âm thông cát có nghĩa là tốt đẹp từ đầu năm tới cuối năm cùng với cù lao và món cá chiên xốt chua ngọt gọi là niên niên hữu dư vì cá trong tiếng Hoa đồng âm với từ với mong muốn năm mới làm ăn lúc nào cũng phát đạt, dư dả. Ngoài ra, mẹ tôi còn chuẩn bị sẵn lạp xưởng, lạp nhục hay lạp bỉnh (thịt heo xẻ miếng phơi khô giống những miến bánh) hoặc vịt lạp để dành ăn trong những ngày Tết.

Côn tôi dặn rằng từ 11 giờ đêm giao thừa cho đến hết ngày mùng 3 Tết, không nên quét nhà vì nếu làm vậy là hất thần Tài ra khỏi cửa; còn nếu bất đắc dĩ phải quét nhà thì phải quét vào trong nhà và gom rác thành đống vào trong góc để tích tụ tài lộc trong suốt cả năm. Côn tôi nhắc nhở ba tôi giải quyết dứt điểm tiền nong trong giao dịch, buôn bán, không để sang năm mới. Chiều 30,Côn tôi cũng nhắc nhở mẹ tôi đổ gạo, muối vào đầy khạp và dặn mọi người trong nhà chú ý thực hiện những điều kiêng cử trong ngày Tết như tránh dùng thuốc uống, không nên ăn cháo và thịt cho bữa ăn sáng; không giặt quần áo và gội đầu… Đặc biệt, ông còn căn dặn từ sáng mùng một Tết cho đến hết ngày mùng ba Tết, mọi người trong gia đình không được cự cãi nhau hoặc nói những điều không tốt đẹp vì làm vậy sẽ có huông cho cả năm mới.

Buổi tối, có mâm cúng gồm bánh, mứt, trái cây, bình bông, trà, rượu và vàng mã cùng với các thỏi vàng tượng trưng để đón giao thừa. Số thỏi vàng tương ứng với số tháng trong năm; năm nhuận có 13 tháng nên trên mâm sẽ để 13 thỏi vàng. Thời điểm giao thừa là lúc bọn trẻ chúng tôi nôn nao chờ đợi một cách hào hứng mặc dù cặp mắt có lúc đã sụp mi. Tiếng pháo đì đùng đón chào năm mới khiến chúng tôi phấn khích xua tan cơn buồn ngủ. Qua giao thừa các cửa trong nhà đều đóng chặt  nhằm thắt chặt cửa càn khôn đừng cho ma quỷ tới vì Côn tôi nói rằng ngày Tết các vị thần tạm nghỉ công việc, nên ma quỷ dễ lộng hành xâm phạm đến nơi cư trú của con người. Theo tục lệ, kể từ lúc này cho đến hết ba ngày Tết, ngôi nhà của chúng tôi chỉ hé cửa vừa đủ rộng cho một người lách vào và cứ mỗi lần mở cửa và đóng cửa phải đốt pháo và đốt nhang Môn thần ở cửa đễ xua đuôi tà ma.

Sáng sớm ngày mùng Một Tết, cả gia đình tập trung đông đủ để đón chào năm mới. Các anh em tôi xênh xang trong bộ quần áo mới chúc tết Ông Bà, Cha mẹ  để nhận lì xì. [5]. Được nhận tiền lì xì là những tờ tiền xanh đỏ đẹp mắt, mới tinh còn thơm mùi giấy, được đựng một chiếc bao đỏ chót là điều mơ ước, chờ đợi của bọn trẻ chúng tôi trong cả năm trời vì người lớn nói rằng tiền lì xì sẽ đem lại sự may mắn và học hành tấn tới trong suốt cả năm. Sau đó, cả nhà đi lễ chùa cầu bình an, may mắn. Ngày này được coi là ngày thờ cúng mời thánh thần và tổ tiên về ăn Tết. Mâm lễ vật cúng là mâm cúng chay gồm có: mì xào, tàu hũ ki chiên, nấm mèo, bún tàu, đậu xào. Cũng như nhiều người Hoa khác ở Sóc Trăng, ngày này cả nhà  tôi cử ăn thịt vì cho rằng điều đó sẽ đem lại cuộc sống trường thọ, hạnh phúc. Trong ngày này, Côn tôi dặn kiêng cử đến nhà người khác thăm viếng, chúc tụng, vì sợ sẽ mang điều không may đến cho gia chủ trong năm mới.

Ngày mùng Hai Tết, sau phong tục Khai Niên, mọi người đến thăm và mừng tuổi nhau [6]cùng chúc nhau Cung hỷ phát tài[7]. Từ sáng sớm, mẹ tôi đã thức dậy để chuẩn bị bữa cơm mở đầu năm mới cho cả nhà và để tiếp kháchvới nhiều món ăn mang các ý nghĩa tốt đẹp của người Triều Châu và Quảng Đông. Thường thì có món gà luộc, rau cải trắng phơi khô xào thịt heo, giò heo nấu đậu phộng gọi là hoàng chòi chúy xẩu[9] hoặc món gà dồn ngũ đậu với ước mong sẽ thu hoạch nhiều của cải trong năm mới cùng với món có phát âm là đồng âm với từ nghĩa là dư giả, sung túc; món tôm lăn bột chiên [10]; món mì  sụa xào thì được quan niệm sẽ đem lại sức khoẻ, trường thọ trong năm mới; cùng với món cải xà lách đọc là phát soi đồng âm với phát tài. Đặc biệt bánh củ cải được làm từ củ cải trắng và một số nguyên liệu khác như bột gạo, tôm khô, thịt ba rọi, nấm đông cô, đậu phộng... là món không thể thiếu vì vừa mang ý nghĩa may mắn, đoàn viên, gửi gắm mong ước tốt đẹp trong năm mới vừà giúp chống ngán các món ăn ngày Tết. Bên cạnh các món ăn theo truyền thống, mẹ tôi còn chuẩn bị một dĩa hó xựng[11] để mỗi người gắp ăn một đũa cầu cho năm mới mọi việc hanh thông và chế biến một số món khác bằng ca ná tức là cải rổ, có ý nghĩa muốn gì được nấy hoặc suộng sai là cải phụng có ý nghĩa thăng tiến…

Côn tôi nói, Mùng Ba Tết là ngày Xích Khẩu nên trong ngày này mọi người thường ở nhà cúng tế tổ tiên và quây quần sum họp còn ngày Mùng Bốn Tết phải chuẩn bị hương hoa, bánh trái để lễ cúng đón tiếp các vị thần linh vì các vị này đều về thiên đình chầu Ngọc hoàngtừ 24 tháng chạp năm trước. Tối lại, ba tôi chở Côn tôi đi các chùa để thỉnh tro nhang về thờ chung gọi là chếnh xín[13]

Sang ngày Mồng Năm Tết, từ sáng sớm, Côn tôi đã chuẩn bị đồ cúng và mở cửa để nghênh đón Ngũ lộ tài thần[12] với mong mỏi năm mới sẽ được sung túc và phát tài. Từ ngày này chúng tôi có thể tự do sinh hoạt, vui chơi mà không lo phạm vào những điều kiêng cử của ngày Tết nữa nên được gọi là ngày Phá ngũ.

Ngày Mùng Sáu Tết, Côn tôi lại nhắc làm mâm cúng một vị thần mà ai ai cũng sợ là Thần Nghèo, với hi vọng xóa bỏ sự nghèo khó của năm cũ để chào đón cuộc sống tốt đẹp hơn trong năm mới . Ông nói, ngày xưa, người Trung Quốc xem đây là ngày của Ngựa[14] còn được gọi là ngày ấp phì, là ngày đầu tiên bắt đầu làm việc trong năm mới, quét dọn nhà cửa sạch sẽ bởi vì từ Mùng Một đến Mùng Năm, nhà cửa đã không được dọn dẹp gì cả nên bụi bặm và rác thải tồn đọng khá nhiều. Các cửa tiệm, cửa hàng cũng chọn ngày này khai trương, bắt đầu cho một năm mới, kinh doanh phát đạt vì cho rằng là ngày sinh nhật của Ngựa, tượng trưng cho Mã đáo thành công.

X

X       X

Năm nay, tuổi đã ngoài thất thập nhưng tôi - con cháu của những người Hoa lưu lạc năm xưa đã chọn Sóc Trăng làm quê hương thứ hai, hoài niệm về những ngày Tết năm xưa với đủ đầy những nghi thức cổ truyền của người Hoa tôi không khỏi bùi ngùi xen lẫn niềm vui khó tả bởi kinh tế của nước nhà ngày càng phát triển, cuộc sống của bà con người Hoa chúng tôi ngày càng khá giàu hơn đã khiến cho một số nghi thức ngày Tết của người Hoa tuy đã không còn hoặc có sự giao thoa văn hóa giữa các tộc người Kinh, Khmer, Hoa trong tỉnh nhưng chính điều này đã làm cho hương vị ngày Tết hôm nay phong phú, đa dạng hơn: giây phút giao thừa tuy không còn nghe tiếng pháo đì đùng nhưng tôi vẫn thấy lâng lâng khi trên bầu trời đêm xuất hiện những chùm pháo bông rực rỡ sắc màu đón chào năm mới; trên bàn thờ tổ tiên ngoài các thức cúng truyền thông nay có thêm cặp dưa có dán mẫu giấy hồng điều có in chữ Phúc cùng mâm ngũ quả gồm các loại trái cây như cầu, dừa, đủ, xoài, quýt; mâm cúng ngày Tết  ngoài các món của người Hoa cũng có  thêm bánh tét, thịt kho nước dừa, canh khổ qua....chứng tỏ những giá trị văn hóa truyền thống của người Hoa trong những ngày Tết Nguyên Đán vẫn được được giữ gìn và hòa nhập tốt với cuộc sống hôm nay./.

-----------------------------

(*) Theo lời kễ của ông N.V.N

Chú thích

[1].là những viên bột nếp được  không nhân, vo tròn và nấu  chung với nước đường và gừng, khi ăn rắc thêm muối mè lên mặt; giống như chè trôi nước của người Việt; trong tiếng Hoa, nghĩa là viên, tròn. Người Hoa cúng tượng trưng cho sự tốt đẹp trọn vẹn, viên mãn. Nếu chè ỷ dành cho người lớn tuổi thì phải thêm mì sợi và gừng. Gừng là khương, gần âm với khương kiện; Mì là miên gần  âm với miên trường, có ý chúc những người lớn tuổi được tốt đẹp trọn vẹn, khương kiện miên trường.

[2].vật hình tròn đường kính khoảng 30cm có nắp đậy, đan bằng tre dùng để đựng đồ như giỏ xách của người Kinh

[3]. gồm cómiếng thịt heo, quả trứng và con tôm hoặc khô mực

[4].bánh làm bằng bột có nhân đem chiên  như bánh pa tê chiên, tiếng Hoa là yều cúi ý là làm cho trơn tru, mọi việc thông suốt

[5].lì xì là phiên âm của từ lợi thị trong tiếng Hoa, có nghĩa là được lợi, được tiền, được may mắn. Do đó, tiền lì xì là tiền đem lại cái may mắn, điều lành, điều tốt cho trẻ em dịp đầu năm.

[6].nếú là con rể thì đến thăm và mừng tuổi nhạc phụ, nhạc mẫu trong ngày này[7].Chúc mừng năm mới  

[8].thịt heo trong tiếng Hoa đọc là “trư ” đống âm với với châu - ý là châu long nhập thủy, châu báu đầy nhà

[9].tôm đọc là , đồng âm với hí há tài xiu với ý nghĩa một năm mới vui vẻ, đầy ắp tiếng cười

[10]một dạng củ giống như củ tỏi, có lá giống lá hẹ.                                                                                                 [11].Theo truyền thuyết Trung Hoa, Thần Tài gồm 5 vị tương ứng với 4 hướng Đông, Tây, Nam, Bắc và Trung tâm bao gồm Trung Bân Tài Thần Vương Hợi ( Trung); Văn Tài Thần Tỷ Cang ( Đông); Phạm Lãi ( Nam); Võ Tài Thần Quan Công ( Tây) và Trương Công Minh ( Bắc).

[12].dự kiến đi bao nhiêu chùa thì chuẩn bị bấý nhiêu gói giấy hồng điều để đến  từng chùa thỉnh một ít tro nhang rồi gói lại, ghi tên nơi thỉnh rồi cắm 1 cây nhang  gói lại rồi mang về để chung vào một lư hương đặt lên nàn thờ gọi là chếnh xín (chúng thần) để thờ chung.

[13].Theo truyền thuyết kể rằng, bởi vì lúc Nữ Oa tạo ra vạn vật, bà đã tạo ra 6 con vật gà, chó, heo, dê, bò và ngựa trước tiên, sau đó mới đến con người nên trong năm mới, ngày  mùng 1 là ngày của Gà, mùng 2 là ngày của Chó, mùng 3 là ngày của Heo, mùng 4 là ngày của Dê, mùng 5 là ngày của Bò, mùng 6 là ngày của Ngựa và mùng 7 là ngày của Người nên kể từ thời nhà Tần – Hán, ngày mùng 1 đến mùng 6 đầu năm là ngày của 6 loài vật kia.

 
 
 
 

LIÊN KẾT WEBSITE

 

TT.XTDL tỉnh Yên Bái         TT.XTDL tỉnh Nghệ An 

TT.XTDL tỉnh Vĩnh Phúc    TT.XTDL tỉnh Điện Biên 

TT.XTDL tỉnh Bắc Giang    TT.XTDL tỉnh Phú Thọ 

TT.XTDL tỉnh Ninh Bình     TT.XTDL Lạng Sơn

TT.XTDL tỉnh Quảng Ninh      Sở Du Lịch Ninh Bình

TT.XTDL tỉnh Hưng Yên        Du lịch Thái Nguyên

Du lịch Bắc Kạn

 

TT.XTDL tỉnh Quảng Bình     Du lịch Quảng Nam

TT.XTDL tỉnh Quảng Trị     TT.XTDL Ninh Thuận

TT. XTDL TP. Đà Nẵng        Sở Du Lịch Huế

XTĐT TM DL Lâm Đồng      Sở VHTTDL Bến Tre

TT. XTDL tỉnh Kon Tum       TT. XTDL Gia Lai

 

Hiệp hội Du lịch ĐBSCL    TT.XT DL tỉnh Hậu Giang

Đài PT-TH Sóc Trăng     TT.TTXTDL tỉnh Cà Mau

TT.XTDL tỉnh Bến Tre       XT.TM DL ĐT Đồng Tháp

TT.XTDL Vĩnh Long         TT.XT DL Bà Rịa-Vũng Tàu

TT.XTDL tỉnh Trà Vinh     TT.XT DL tỉnh Đồng Nai

XT.ĐT TM DL TP. Cần Thơ    TT.PT DL Đồng Tháp

MEKONGINVEST 2017      TT.PT DL TP. Cần Thơ

TT. XTDL Tây Ninh      TT. XTDL Bình Dương 

Cổng  Thông tin DL Đồng Tháp

Cuộc thi  sáng tác ca khúc "Vĩnh Long-tình đất, tình người" lần 2"

Cuộc thi Video clip giới thiệu du lịch Bến Tre

Cuộc thi Ảnh, video clip du lịch Lai Châu

Bộ nhận diện Du lịch Bình Dương

Cuộc thi thiết kế Biểu trưng (Logo) và Khẩu hiệu (Slogan) du lịch Thái Bình

Cuộc thi "Sáng tác Biểu trưng (Logo) và Khẩu hiệu (Slogan) du lịch Quảng Trị"

Cuộc thi ảnh "Check-in Điện Biên" năm 2022

Thông tin mới nhất về Covid 19

Thông tin mới nhất về Covid 19 trên Thế giới

Hưởng ứng Năm Du lịch Quốc gia 2022 

Thông báo vận hành cổng thông tin du lịch thông minh Bắc Kạn

Thông báo vận hành cổng thông tin du lịch thông minh Thái Nguyên

Bản đồ Covid-19 tại Sóc Trăng

Sóc Trăng trong 30 tái lập, đổi mới, hội nhập và phát triển (1992-2022)

Thành tựu của tỉnh Sóc Trăng trong 30 tái lập, đổi mới, hội nhập và phát triển (1992-2022)

Cuộc thi viết về câu chuyện du lịch Cần Thơ

Cuộc thi thiết kế sản phẩm lưu niệm, quà tặng du lịch tỉnh Tuyên Quang năm 2022

Cuộc thi "Ảnh đẹp du lịch Tuyên Quang" năm 2022

Cuộc thi ảnh đẹp du lịch "Khám phá Quảng Trị" năm 2022

Cuộc thi sáng tác Biểu trưng (logo) Du lịch tỉnh Kiên Giang